[GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU] - Phản đối trọng tài viên trong trọng tài thương mại quốc tế – Thực tiễn tố tụng trọng tài quốc tế và Việt Nam

Toàn văn bài nghiên cứu, vui lòng tải tại đây 

Trong trọng tài thương mại quốc tế, niềm tin của các bên được xây dựng trên tính độc lập (independence) và sự vô tư, khách quan (impartiality) của trọng tài viên (TTV). Tuy nhiên, cơ chế "Phản đối trọng tài viên" (challenge of arbitrators) – vốn để bảo vệ tính liêm chính của tố tụng – đôi khi lại bị lạm dụng như một chiến thuật để trì hoãn vụ việc.

Để làm sáng tỏ vấn đề này, Luật sư, Trọng tài viên Nguyễn Mạnh Dũng (Giám đốc ADR Vietnam Chambers) và Thạc sĩ Đào Linh Chi (Thư ký trọng tài, ADR Vietnam Chambers) đã thực hiện nghiên cứu: "Phản đối trọng tài viên trong trọng tài thương mại quốc tế – Thực tiễn tố tụng trọng tài quốc tế và Việt Nam".

Nghiên cứu này có gì đặc biệt?

1. Nội dung cốt lõi: Nghiên cứu tập trung bảo vệ sự độc lập khách quan của trọng tài viên và ngăn chặn việc lạm dụng phản đối để trì hoãn quá trình trọng tài. Tác giả đi sâu vào các khái niệm "Nghi ngờ hợp lý" (justifiable doubts), nghĩa vụ công khai thông tin (duty to disclose) và các tiêu chuẩn khách quan (objective test) để đánh giá xung đột lợi ích.

2. Cách thức triển khai:

• - So sánh đa chiều: Đối chiếu quy tắc của các tổ chức hàng đầu như ICC, LCIA, SIAC, VIAC và Luật mẫu UNCITRAL.

• - Phân tích thực tiễn "người thật việc thật": Tổng hợp 24 quyết định của LCIA (2017-2022) và 19 quyết định của SIAC để tìm ra "mẫu số chung" về các căn cứ thường bị bác bỏ hoặc được chấp nhận.

• - Án lệ kinh điển: Phân tích chi tiết vụ Halliburton v Chubb (2020) của Tòa án Tối cao Anh – một chuẩn mực về nghĩa vụ công khai thông tin và thiên vị biểu hiện.

3. Hệ thống tài liệu tham khảo: Nghiên cứu dựa trên các nguồn tài liệu uy tín nhất hiện nay:

• - Các bộ Quy tắc trọng tài mới nhất: ICC 2021, LCIA 2020, SIAC 2025, VIAC 2026.

• - "Luật mềm" quốc tế: Hướng dẫn của IBA về Xung đột lợi ích 2024.

• - Dữ liệu thực tiễn từ các Tòa trọng tài quốc tế và các quyết định của Tòa án Việt Nam tại Hà Nội.

4. Kết quả và Những phát hiện quan trọng:

• - Tiêu chuẩn "Nghi ngờ hợp lý": Thực tiễn quốc tế chỉ yêu cầu chứng minh có rủi ro hoặc khả năng thiên vị (justifiable doubts) chứ không đòi hỏi phải có sự thiên vị thực tế.

• - Tỷ lệ thành công thấp: Phản đối thường bị bác nếu chỉ dựa trên sự bất mãn với quyết định tố tụng của TTV.

• - Khoảng trống pháp lý tại Việt Nam: Nghiên cứu chỉ ra VIAC chưa có quy định về thời hạn phản đối trong Quy tắc tố tụng, dễ dẫn đến việc các bên "để dành" sự kiện để gây khó khăn cho tố tụng.

5. Tác động và Kiến nghị cho Việt Nam: Để nâng tầm trọng tài Việt Nam trong bối cảnh hình thành các Trung tâm tài chính quốc tế, nghiên cứu đưa ra các đề xuất thiết thực:

• - Vận dụng "Luật mềm": Khuyến khích các tổ chức trọng tài Việt Nam áp dụng Hướng dẫn IBA 2024 vào mẫu tuyên bố của TTV.

• - Cải cách quy trình: Thiết lập thời hạn phản đối ngắn (khoảng 15 ngày) và giao thẩm quyền quyết định cho các thiết chế chuyên môn độc lập của Trung tâm thay vì để các TTV còn lại tự quyết định.

• - Áp dụng cho Tòa án chuyên biệt: Đề xuất xây dựng Bộ quy tắc ứng xử (Code of conduct) cho thẩm phán tại các Tòa án chuyên biệt mới thành lập, thậm chí đưa vụ Halliburton v Chubb trở thành án lệ đầu tiên để hướng dẫn về xung đột lợi ích.

Đây là tài liệu quan trọng cho các luật sư, trọng tài viên và cộng đồng doanh nghiệp để hiểu rõ "luật chơi" công bằng trong giải quyết tranh chấp quốc tế.

Một số tài liệu tham khảo quan trọng trong bài viết:

• A.J. van den Berg and Kluwer Law International, “Challenge Decision of 11 January 1995”, Yearbook Commercial Arbitration 1997, Vol. XXII, Kluwer Law International, 1997.
• Supreme Court of Sweden, Case No. B 156-09, Korsnäs AB v. AB Fortum Värme Samägt Med Stockholms Stad.
• LCIA, Tổng hợp 24 quyết định về phản đối trọng tài viên giai đoạn 2017–2022, tài liệu đính kèm nghiên cứu.
• SIAC, Compendium of SIAC Challenge Decisions, truy cập tại: https://siac.org.sg/compendium-of-siac-challenge-decisions.
• Halliburton Company v. Chubb Bermuda Insurance Ltd [2020] UKSC 48, truy cập tại: https://supremecourt.uk/cases/uksc-2018-0100.
• Quyết định số 09/2021/QĐ-PQTT, được trích dẫn tại: https://mcac.vn/nhung-van-de-ve-trong-tai-thuong-mai-the-hien-trong-quyet-dinh-so-09-2021-qd-pqtt.
• Quyết định số 08/2019/QĐ-PQTT, truy cập tại: https://congbobanan.toaan.gov.vn/2ta1017535t1cvn/chi-tiet-ban-an.
• Quyết định số 04/2020/QĐ-PQTT ngày 29 tháng 5 năm 2020 của Tòa án nhân dân Thành phố Hà Nội, truy cập tại: https://congbobanan.toaan.gov.vn/2ta521364t1cvn/chi-.
• International Law Association Study Group on the Practice and Procedure of International Courts and Tribunals, The Burgh House Principles on the Independence of the International Judiciary, truy cập tại: https://docs.pca-cpa.org/2020/04/ef1f0fb6-burgh-house-principles.pdf.
• UNCITRAL, Code of Conduct for Judges in International Investment Dispute Resolution, truy cập tại: https://uncitral.un.org/sites/default/files/media-documents/uncitral/en/2318944e-coc_judges_ebook-11june.pdf.
• International Commission of Jurists, International Principles on the Independence and Accountability of Judges, Lawyers and Prosecutors, Practitioners Guide No. 1, 2009, truy cập tại: https://www.icj.org/wp-content/uploads/2012/04/International-Principles-on-the-Independence-and-Accountability-of-Judges-Lawyers-and-Procecutors-No.1-Practitioners-Guide-2009-Eng.pdf.